مقدمه

فرش و قالی از گذشته‌های دور، اثری هنرمندانه بود که به دست مردم عادی تهیه می‌شد تا داستان‌های خود را از این طریق به نسل بعدی برسانند. اهمیت و ارزش قالی باعث شد تا روش‌های خاصی برای قالی شویی شکل گیرد. مواد استفاده شده و روند پاک سازی، به تدریج تبدیل به فرآیندی متداول شد که تا به امروز همچنان شاهد آن هستیم. در این مقاله کوتاه قصد داریم تا سفر کنیم به گذشته و با روند قالیشویی در تهران آن زمان آشنا شویم.

 

قالیشویی‌های تهران از گذشته تا امروز

فرش در ایران از قدمت طولانی برخوردار است و همه ما به خوبی آن را می دانیم. امّا بسیاری از ما شاید فراموش کرده باشیم که روند قالی شویی در آن زمان‌ها چقدر سخت و زمان بر بوده است. فرش، قالی و گلیم همگی توسط دستان هنرمند مردم ایران زمین تهیه می‌شدند و در زمان‌های لازم به دست خودشان نیز تمیز می‌گشتند. کم کم با گذر زمان و صنعتی شدن ایران، ماشین آلات حرفه‌ای برای پاک سازی و قالی شویی، موکت شویی و حتی مبل شویی ایجاد شد؛ و حال امروزه ما فرش‌های خود را به دست قالی شویی‌های حرفه‌ای از جمله قالی شویی های غرب تهران یا قالی شویی های شمال تهران می‌سپاریم.

تاریخچه قالیشویی

فرآیند قالی شویی در تهران قدیم

امّا به راستی قالی شویی در ایام قدیم چگونه بوده است؟ آیا شما هنوز روش‌های آن را به خاطر دارید؟

فرش‌ها با نقش و نگارهای زیبای خود، طرح ترنجدار، طرح شکارگاه، طرح درختی و… همگی پس از مدتی نیاز به قالی شویی و پاک سازی پیدا می کنند. فرش یکی از سرمایه‌های اجدادی ماست که باید درباره تاریخچه آن بیشتر بدانیم و ببینیم در طول زمان، هم وطنان ما چه روش‌های در پیش می گرفتند و چگونه به قالی شویی مدرن امروز رسیده ایم.

قالی شویی ابتدا توسط افراد خانواده و صاحبان فرش صورت می‌گرفت. آن‌ها فرش‌ها و قالی‌ها را به حیاط یا خیابان می بردند؛ ابتدا با جارو خاک را برداشته و سپس با آب و صابون رختشویی مشغول به تمیز کردن می شدند. منتها، با بزرگتر شدن شهر تهران دیگر این حالت ممکن نبود. همچنین، بسیاری از خانواده‌ها زمان کافی برای شستن فرش‌های خود نداشتند؛ همان زمان بود که شغل قالی شویی ایجاد شد.

  • قالی شویی به فرآیند لکه زادیی، خاک روبی و شستشوی فرش با آب و مواد پاک کننده گفته می‌شود.
  • دقت کنید هر کدام از عناصر این فرآیند به جنس تار و پود فرش بستگی دارد. برخی از فرش‌های قدیمی به دقت و لطافت بیشتری در این روند احتیاج خواهند داشت.
  • غبارگیری اگر به موقع و زمان‌های مشخص انجام نشود، در تار و پود فرش نفوذ کرده و موجب پوسیدگی آن می‌شود.

در ابتدا افرادی که به شغل قالی شویی و رفوگری مشغول بودند به خانه افراد می رفتند و فرش‌ها و موکت‌ها را به صورت لوله‌ای در آورده، بار می کردند و به محل قالی شویی خود می بردند. امّا روند همان روند سنتی قبلی بود؛ با جارو یا تکاندن فرش خاک آن را می گرفتند.

امّا امروزه متوجه شدند استفاده از جارو که سرهای نوک تیز دارد در طولانی مدت به الیاف فرش آسیب می رساند. همچنین تکاندن فرش یا ضربه زدن به آن برای خاک گیری باید با دقت انجام شود در غیر این صورت به تار و پود آن فشار شدیدی وارد می‌شود.

فرآیند قالی شویی در تهران قدیم

سپس، با آب و مواد شوینده آن را تمیز می کردند. در این مرحله، کار لکه گیری نیز انجام می شد. اگر لکه به مدت طولانی روی فرش باقی مانده بود، کار پاک کردن آن بسیار سخت و طاقت فرسا می‌شد و گاهی مجبور بودند تا بارها محل لکه را با مواد شوینده و آب تمیز کنند. سپس، با پارو‌های بزرگ فرآیند آب گیری فرش انجام میشد.

سپس آن را در مقابل خورشید پهن، یا برخی از آن‌ها را از ارتفاعی مشخص آویزان می کردند تا کاملا هوا و نور بگیرند. اگر پارو کشی به خوبی انجام نمی شد، در این مرحله آب داخل فرش همچنان وجود داشت و با بلند کردنش آب باقی مانده سرازیر شده و به ریشه‌های فرش نفوذ می‌کرد.

همانطور که متوجه شدید، آن زمان خشک شدن فرش‌ها کاملا به شرایط آب و هوا بستگی داشت. هوای ابری و بارانی باعث می‌شد تا فرآیند خشک شدن فرش چندین روز طول بکشد. که امروزه این عمل ممکن نیست زیرا با سرعت گرفتن کارها، همه ما انتظار داریم فرشی را که به قالی شویی می‌سپاریم در کمترین زمان، سالم و تمیز تحویل بگیریم.

کم کم در دهه 50 شمسی بود که اتحادیه و سازمان‌های قالی شویی در تهران و دیگر شهرها شکل گرفتند و بالاخره در سال 1351 صنف قالی شویی فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.

با پیشرفت وسایل صنعتی و ماشین آلات، کم کم در شیوه و روش سنتی نیز شاهد استفاده از فرچه‌های اتوماتیک و ماشین شلاق زن اتوماتیک هستیم، منتها همچنان نیروی کار و متصدی دستگاه، نقش پر رنگی در این روش دارند.

صنف قالی شویی

بسیاری از فرش‌های دستباف و عتیقه نیز، امروزه همچنان با روش‌های سنتی شسته می شوند چرا که نیروی کار می‌تواند تصمیم بگیرد کدام بخش‌ها باید با ملایمت پاک شوند یا چه بخش‌های نیاز به رفوگری دارند. همچنین برای شستشوی فرش‌های دستباف ابریشم، پشمی و چله نخ قدیمی باید از مواد طبیعی و گیاهی استفاده شود تا رنگ قدیمی و حساس فرش از بین نرود.

 

نتیجه گیری و جمع بندی

پس شیوه و روش‌های قدیمی همچنان می تواند در برخی اوقات ارزشمند واقع شوند. امّا همین شیوه‌ای که ما آن را سنتی می خوانیم، در نوع خود پیشرفت کرده است و همانطور که گفته شد در مراحلی از کار از وسایل اتوماتیک با نظارت یک فرد متخصص استفاده می‌شود.

قالی شویی توحید با سال‌ها تجربه در این زمینه از روش‌های سنتی به روش‌های مدرن کوچ کرده است، امّا افراد متخصص همچنان با دقت و انرژی زیاد به نظارت و کنترل فرش‌ها می پردازند. فرآیند سنتی قالی شویی معایب خود را دارد ولی بهتر است که با گذشته و تاریخچه این شیوه آشنا باشیم و بدانیم که گذشتگان ما برای حفظ این سرمایه ارزشمند چه کارهایی را انجام می دادند.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *